Yapay zekâ alanındaki gelişmeler, bu teknolojiyle ilgilenen hemen her şirketin aniden daha değerli hale gelmesine yol açtı. Henüz somut bir ürün sunamayan AI girişimleri bile kısa sürede milyarlarca dolarlık değerlemelere ulaştı. Ancak bu olağanüstü büyüme, beraberinde finansal bir balon tehlikesini de getirdi. Daha önce “dot-com krizi” dönemindeki çöküşün benzerinin “AI balonu” ile yaşanma olasılığı, ekonomistlerin endişelerini artırıyor. Teknoloji liderleri bu kaygıların aşırı olduğunu savunsa da son zamanlarda Çin’deki gelişmeler, AI balonunun orada çoktan patlamış olabileceğini gösteriyor. Çinli yapay zekâ ve yarı iletken şirketlerinin yoğunlukta olduğu STAR50 endeksi, temmuz ayındaki zirvesinden bu yana yüzde 40 düştü. Bu düşüş, yaklaşık 480 milyar dolarlık piyasa değerinin silinmesine neden olurken, aynı zamanda Çin’in teknoloji sektörüne yönelik yatırım iştahını da zayıflattı.
Çin’de Yapay Zekâ Hisseleri Sert Düşüş Yaşıyor
STAR50, Şanghay Borsası’na bağlı teknoloji odaklı STAR Market’te işlem gören şirketleri kapsamaktadır. Endekste yer alan yarı iletken üreticileri ve yapay zekâ alanındaki firmalar önemli bir ağırlığa sahip. Son yaşanan düşüş, ekonomik teşviklerin etkisiyle yaklaşık iki yıldır devam eden yükselişi tersine çevirmiş durumda. Ülkenin büyük şirketlerini izleyen CSI300 endeksi de haziran ayındaki zirvesinden yaklaşık yüzde 20 geriledi.
Düşüşün etkileri özellikle yatırımcıların yoğun ilgi gösterdiği teknoloji firmalarında belirginleşiyor. İnsansı robot üreticisi Unitree’nin hisseleri, ağustos ayındaki halka arzından sonra neredeyse yarıya düştü. Benzer şekilde Çin’in bellek çipi üreticilerinden CXMT‘nin hisseleri son bir ayda yüzde 25’ten fazla değer kaybederken, diğer çip üretiminde faaliyet gösteren MetaX Integrated Circuits ve Moore Threads Technology şirketlerinin hisseleri de temmuz ayındaki zirvelerinden itibaren yarı yarıya azaldı. Geçen yıl borsa listelerine girdiklerinde sırasıyla yüzde 700 ve yüzde 400 artış gösteren bu iki firmanın yaşadığı kayıplar, teknoloji hisselerindeki artışın ne denli hızlı bir şekilde tersine dönebildiğini açıkça ortaya koyuyor.
Çin’deki Düşüş Endişe Yaratıyor
Yapay zekâ bağlantılı hisseler, Çin piyasasında oldukça yüksek bir paya sahip durumda. Goldman Sachs verilerine göre bu hisseler; Çin ana karasında ve Hong Kong’da işlem gören A ve H grubu hisselerin toplam piyasa değerinin yüzde 42’sini oluşturarak işlem hacminin ise yüzde 57’sini kapsamaktadır. Dolayısıyla sektördeki düşüş yalnızca teknoloji firmalarını değil, genel borsa performansını da etkilemektedir.
Çin’deki düşüşü tetikleyen tek bir olay mevcut değil. Reuters’ın aktardığına göre yüksek hisse fiyatları, vergi yükümlülükleri ve Çinli teknoloji şirketlerinin uluslararası pazarlarda karşılaşabileceği yeni sınırlamalar, hisse satışı yapan etmenler arasında yer alıyor. Aynı zamanda mevcut finansal performanslarının yüksek hisse fiyatlarını destekleyecek seviyede olmaması da yatırımcıları bu hisselerden uzak tutuyor.
Düşüş, Çinli Teknoloji Şirketlerinin Finansmanını Zorlaştırabilir
Çin’deki hisse kayıpları yatırımcıların zararlarıyla sınırlı kalmayabilir. Pekin yönetimi teknolojik sektörün büyümesini teşvik etmekte ve şirketlerin borsa üzerinden finansman bulmalarını kolaylaştırmak istemektedir. Ancak yatırımcıların yaşadığı kayıplar yeni teknoloji girişimlerine yatırım yapma isteklerini azaltabilir.
Kongre merkezli Lotus Asset Management yöneticisi Hong Hao’ya göre piyasadaki düşüş halka arz aşamasında olan birçok firmanın planlarını durdurmasına neden olabilir. Hisse fiyatlarındaki gerileme ve zayıf yatırımcı talebi; firmaların borsa aracılığıyla kaynak bulmalarını zorlaştırarak yeni yatırımların ertelenmesine yol açabilir. Bu durum; çip geliştirme ve veri merkezi kurma gibi yüksek maliyet gerektiren yatırımlara ihtiyaç duyan yapay zekâ firmaları için özellikle kritik öneme sahiptir.
Bununla birlikte, HSBC araştırmalarına göre Asya fonları son üç aylık dönemde Çin hisse senetlerinde satış gerçekleştirmiş olsa da genel olarak Çin piyasasına yönelik ağırlıklarını korumayı sürdürüyorlar. Goldman Sachs ise aralarında Innolight ve CXMT’nin bulunduğu bazı Çinli yapay zeka firmalarını bu ay yayımladığı yatırım tavsiyeleri listesine ekledi. Dolayısıyla bunun. Ancak özellikle yüksek değerleme rakamlarına ulaşan ama bunları haklı çıkaramayan şirketler için eski seviyelere dönmek pek mümkün görünmüyor. Bu durum hem sektör hem de bu sektöre güvenen yatırımcılar için kayıpların kalıcı olabileceğini gösterebilir. Reuters’ın “Çin’in AI balonu şimdiden patladı” başlığı atmasının ardında yatan neden de budur.
